loader image

Poremećaj prilagođavanja

dec 30, 2023 | O životu | 0 Komentara

Tokom života, svi se suočavamo sa različitim stresnim životnim događajima ili promenama, kao što su problemi na poslu, promena posla, preseljenje, raskid veze ili razvod, finansijske teškoće, povrede ili bolesti. Većina ljudi nauči da, manje ili više uspešno, savladava stresore sa kojima se svakodnevno susreće. Međutim, neki ljudi u stresogenim situacijama ne uspevaju da se prilagode situaciji i razvijaju simptome poremećaja prilagođavanja.

(Photo by Rdne Stock from Pexels)

 

Šta je poremećaj prilagođavanja?

Poremećaj prilagođavanja je stanje nastalo u kontekstu stresogenih životnih događaja ili u periodu prilagođavanja na značajne životne promene. Manifestuje se stanjem subjektivne patnje, poremećajem emocija ili poremećajem ponašanja.

Simptomi ovog poremećaja se javljaju u roku od 3 meseca od stresogenog događaja i traju uglavnom do 6 meseci.

Da bi se postavila dijagnoza ovog poremećaja, mora biti ispunjen jedan ili oba od sledećih kriterijuma:

  • postojeći simptomi nisu proporcionalni ozbiljnosti ili intenzitetu stresora, uzimajući u obzir spoljašnji kontekst i kulturološke faktore, koji bi mogli da utiču na izgled i ozbiljnost simptoma;
  • simptomi u značajnoj meri narušavaju socijalno i radno funkcionisanje kod odraslih, ili uspešnost u školovanju, ukoliko se poremećaj javi kod dece i adolescenata.

Pored toga, značajan kriterijum za dijagnostikovanje ovog poremećaja je da simptomi ne ispunjavaju kriterijume za drugi mentalni poremećaj ili ne predstavljaju samo pogoršanje već postojećeg mentalnog poremećaja, kao i da simptomi nisu odraz normalnog tugovanja nakon gubitka.

(Photo by Keenan Constance from Pexels)

Koji stresogeni događaji su najčešće povezani sa ovim poremećajem?

Istraživanja pokazuju da je razvoj simptoma ovog poremećaja češće posledica kumulativnog dejstva više stresora, nego dejstva jednog stresogenog događaja. Uglavnom su u pitanju svakodnevni stresogeni događaji, dok su katastrofični događaji obično povezani sa razvojem posttraumatskog stresnog poremećaja.

Najčešći stresori kod odraslih su: problemi u vezi ili braku, raskid veze, stupanje u brak, roditeljstvo, razvod, napuštanje roditeljskog doma, preseljenje, finansijski problemi, problemi na poslu, promena posla, bolest, gubitak voljene osobe, odlazak u penziju itd. Kod dece i adolescenata, najčešći stresori su: polazak u školu, rođenje brata ili sestre, problemi u školi, napuštanje od strane roditelja, razvod roditelja, problemi u partnerskim vezama, odlazak na fakultet itd.

(Photo by Emre Keshavarz from Pexels)

Podtipovi poremećaja prilagođavanja

U zavisnosti od simptoma koji dominiraju kliničkom slikom, razlikuje se nekoliko podtipova ovog poremećaja:

  • Sa depresivnim raspoloženjem: najčešći simptomi su neraspoloženje, plačljivost i doživljaj beznađa, ali javljaju se i nedostatak energije, smanjen apetit, nesanica, povlačenje od ljudi, sniženo samopoštovanje, teškoće sa koncentracijom;
  • Sa anksioznošću: dominantni simptomi su nervoza, uznemirenost, praćena fiziološkim simptomima (na primer, ubrzano disanje, ubrzan rad srca, znojenje, drhtanje), separaciona anksioznost (najčešći simptom kod dece);
  • Mešoviti, sa depresivnim raspoloženjem i anksioznošću;
  • Sa poremećajem ponašanja: ispoljava se impulsivnim radnjama, buntovnim ponašanjem, kršenjem socijalnih normi, zloupotrebom supstanci;
  • Mešoviti, sa poremećajem emocija i poremećajem ponašanja;
  • Neodređeno: kada postoje neprilagođene reakcije koje se ne mogu klasifikovati kao jedan od prethodno navedenih podtipova.

Različita istraživanja ukazuju da se kod odraslih osoba sa poremećajem prilagođavanja najčešće javljaju depresivnost ili anksioznost, kod adolescenata se mnogo češće javlja poremećaj ponašanja (npr. izostanci iz škole, tuče), a kod dece mlađeg uzrasta česte su regresivne reakcije, kao što su sisanje palca, mokrenje u krevet ili strahovi karakteristični za mlađi uzrast..

(Photo by Vika Glitter on pexels)

 

Koliko je čest ovaj poremećaj, kada se javlja i kakav tok ima?

Iako je nesumnjivo da je poremećaj prilagođavanja čest, malo je validnih raspoloživih podataka vezanih za njegovu zastupljenost u opštoj populaciji.

Prema najnovijem izdanju „Dijagnostičkog i statističkog priručnika za mentalne poremećaje“ (DSM-5), kada je u pitanju ambulantno lečenje usmereno na mentalno zdravlje, između 5 i 20% osoba ima ovaj poremećaj, dok je još veća zastupljenost kada su u pitanju psihijatrijske ustanove, čak i do 50%.

Češće se javlja kod žena nego kod muškaraca i najčešće se javlja u dvadesetim godinama života, mada se može javiti u bilo kom životnom dobu.

Ovaj poremećaj je uglavnom prolaznog karaktera i ima dobru prognozu.

Po definiciji, počinje u roku od tri meseca od početka stresora i ne traje duže od 6 meseci nakon prestanka stresora ili njegovih posledica. Ako je stresor akutni događaj, na primer otkaz, početak poremećaja je obično neposredan (u roku od nekoliko dana) i trajanje je relativno kratko (ne više od nekoliko meseci). Međutim, ako stresor ili njegove posledice potraju (na primer, hronična bolest), poremećaj prilagođavanja, takođe, može duže trajati.

(Photo by Karolina Grabowska from Pexels)

Faktori rizika i zaštitni faktori

Pod povećanim rizikom za razvoj poremećaja prilagođavanja su pojedinci koji žive u teškim životnim okolnostima, pa se često suočavaju sa stresorima.

Osim stresa, niz drugih faktora određuje razvoj, prirodu i izraženost simptoma, kao što su nasledni faktori, temperament, prethodna životna iskustva (na primer, da li je bilo traumatskih iskustava u ranom detinjstvu), dostupnost socijalne podrške. Takođe, ukoliko je postojao poremećaj raspoloženja pre pojave stresogenog događaja, smatra se da će oporavak od poremećaja prilagođavanja biti sporiji.

Zaštitni faktori, koji smanjuju rizik za nastanak ovog poremećaja su dobre veštine prevladavanja stresa, podržavajuća i topla porodična atmosfera, socijalna podrška, kao i nepostojanje ranijeg poremećaja raspoloženja ili ponašanja.

(Photo by cottonbro studio on pexels)

Kako se leči poremećaj prilagođavanja?

Psihoterapija je metod izbora u lečenju ovog poremećaja. To može biti individualna ili grupna psihoterapija, sa osobama koje su pretrpele sličan stres (npr. osobe koje su se oporavile od neke somatske bolesti).

Cilj psihoterapije je ublažavanje uticaja stresora na svakodnevno funkcionisanje, podsticanje osobe da sagleda i razume značenje stresa, sa kojim je bila povezana pojava poremećaja, kao i učenje strategija upravljanja stresom.

Farmakoterapija uglavnom nije neophodna, međutim, ukoliko su simptomi anksioznosti ili depresivnosti jako izraženi, može se neko vreme kombinovati sa psihoterapijom.

Kako još možete pomoći sebi ukoliko imate poremećaj prilagođavanja?

  • Izgradite mrežu podrške – pomoć i podrška bliskih osoba (porodice, prijatelja) je jako značajna, kako biste se bolje nosili sa stresnim životnim događajima i promenama;
  • Redovno vežbajte – svakodnevna fizička aktivnost (npr. lagane vežbe, šetnja) pomaže u upravljanju stresom;
  • Redovno praktikujte „brigu o sebi“ – svakodnevno odvojite bar malo vremena da radite stvari u kojima uživate i nakon kojih se osećate bolje (npr. topla kupka, čitanje knjige, slušanje muzike, hobi);
  • Primenjujte tehnike opuštanja, kao što su majndfulnes, meditacija i joga;
  • Potrudite se da što više vremena provodite u prirodi;
  • Regulišite san – odlazite na spavanje na vreme (pre ponoći) i spavajte dovoljno (7-8 sati);
  • Držite se dalje od alkohola i droga – nezdravi načini suočavanja sa stresom dugoročno stvaraju nove probleme;
  • Suočite se sa problemima koji su povezani sa stresom i korak po korak radite na njihovom rešavanju.

 

Reference

Jašović Gašić, M. i Lečić Tosevski, D. (2010). Psihijatrija; Udžbenik za studente medicine. Beograd: Medicinski fakultet u Beogradu.

American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th Ed.). Washington, DC: Author.

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21760-adjustment-disorder

https://www.verywellmind.com/what-is-an-adjustment-disorder-4799768

https://www.psychologytoday.com/intl/conditions/adjustment-disorder

Naslovna fotografija: Pixabay on pexels

Autor: Nataša Milinković

Psiholog i edukant REBT psihoterapije

0 komentara

Prosledi komentar

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Povezani članci

Kako se rešiti loših navika

Kako se rešiti loših navika

Izgleda kao da svi ljudi u mom okruženju (i ja među njima) imaju izgrađenu neku naviku koju smatraju „lošom“, i koju žele da prekinu. Da li je tako i među Vama bliskim ljudima? Takve navike su...